'Ook van die ene patiënt kun je veel leren'

​Verslag Landelijke themabijeenkomst kwaliteit van zorg - 'Op zoek naar de verloren patiënt'

27 juni 2019 - Castellum Hoge Woerd, Utrecht

‘Op zoek naar de verloren patiënt’, dat was het thema van de Landelijke themabijeenkomst kwaliteit van zorg op 27 juni in Utrecht. Oftewel: hoe leer je van die patiënt die niet snel naar voren komt bij het bewaken van de kwaliteit van zorg? Vanuit een zonnig Castellum Hoge Woerd werd deze vraag op verschillende manieren benaderd.

Opeens is het donker in de theaterzaal van het Castellum. Op het grote scherm is Tom Cruise te zien in een futuristische setting. The system is perfect verschijnt met grote letters in beeld, terwijl de geluidseffecten van alle kanten door de zaal knallen. Een kleine twee minuten later heet dagvoorzitter Sezgin Cihangir (DHD) het verraste publiek welkom. De trailer die hij afkondigt is Minority Report, de bekende Hollywoodfilm uit 2002 waarin moordenaars op basis van een voorspellend systeem worden aangehouden vlak voordat ze hun misdaad begaan. 

Net als dat in Minority Report het systeem uiteindelijk toch niet perfect blijkt te zijn, is er ook geen perfect systeem in de zorg dat de eindtoestand van de patiënt voorspelt. Want zou je met zo’n systeem de zorg niet optimaal kunnen verbeteren? Nu is er een wildgroei aan initiatieven die een perfect systeem nastreven. Aan de hand van een opsomming haalt Cihangir aan hoeveel benaderingen er naast elkaar worden gebruikt. Hoe bepaal je dan nog waar je je energie in steekt en hoe leer je daarbij van de patiënt die niet goed vooraf in modellen te vangen is: de verloren patiënt270619 DHD Congres Utrecht (147).jpg


De patiënt bepaalt de lat

‘Als de patiënt bepaalt waar de lat ligt, komen we in een compleet andere wereld terecht.’ Bestuursvoorzitter en voormalig internist Douwe Biesma (St. Antonius) vraagt zich tijdens zijn presentatie hardop af in hoeverre we ons moeten laten leiden door indicatoren als de HSMR. Een goed alternatief is wat hem betreft waardegedreven zorg, wat hij illustreert met een voorbeeld. ‘Iemand die ik privé ken, had borstkanker en zei na afloop van haar hormonale therapie: “Als ik vooraf had geweten wat me te wachten stond, had ik hier niet voor gekozen”.’ 270619 DHD Congres Utrecht (44).jpg

Die situatie waarin de patiënt zelf de touwtjes in handen heeft, wordt steeds meer de werkelijkheid. ‘We zijn inmiddels zo ver dat we de data die we al jaren verzamelen ook daadwerkelijk kunnen toepassen in de spreekkamer: “Dit is het effect van een chemotherapie op mensen van uw leeftijd; zeg maar wat u wilt”.’ Waarbij Biesma instemt met een opmerking uit de zaal dat je als patiënt niet altijd in staat bent die vraag te beantwoorden, ook al beschik je over de informatie. ‘Zeker in acute situaties overschatten we inderdaad nog wel eens in hoeverre een patiënt zo’n ingrijpend besluit kan nemen.’

Het perspectief van de patiënt, dat staat ook centraal in de presentatie van Sorien Kleefstra (IGJ). Wat volgens de senior-adviseur niet meer dan normaal is. ‘Dat mogen de mensen van ons als Inspectie verwachten en is ook onmisbaar. Zo zijn we bezig met een proef waarbij burgers meegaan tijdens een inspectie, inventariseren we de input van patiënten via het Landelijk Meldpunt Zorg en via de ZorgkaartNederland, monitoren we sociale media en zetten we burgerpanels in.’ Dat nog niet iedereen aan deze nieuwe benadering van de IGJ is gewend, blijkt uit een anekdote van Kleefstra die met gelach wordt ontvangen. ‘We kwamen een interessant bericht tegen via Twitter en reageerden daar als Inspectie op. Toen we de volgende dag de status wilden bekijken, bleek het Twitteraccount opeens op afgeschermd te staan omdat de persoon kennelijk van ons geschrokken was.’ 270619 DHD Congres Utrecht (61).jpg


Triggers voor nader onderzoek

Dat het (H)SMR-model niet perfect is, blijkt uit een aantal cases die prof. dr. Hugo Tilanus aan de zaal voorlegt. De patiënten, zo laat de emeritus hoogleraar Heelkunde en voorzitter van de dossieronderzoekscommissie van Erasmus MC zien, hadden in werkelijkheid een veel hogere sterftekans dan waarvan wordt uitgegaan bij de berekening van de indicator. 'Dus moet je de cijfers manipuleren om de raad van bestuur tevreden te stellen', voegt hij er gekscherend aan toe, wat met gelach wordt ontvangen door de bezoekers.

‘Daarom zeggen we ook altijd dat de HSMR en de onderliggende SMR’s triggers zijn voor nader onderzoek’, haakt informatieanalist Sjoukje van der Bij (DHD) op zijn verhaal in. ‘We proberen dat onderzoek voor ziekenhuizen zo efficiënt mogelijk te maken. Ziekenhuizen kunnen zich met de Hospital Data Viewer spiegelen aan vergelijkbare instellingen. Sinds deze week kan dat nog efficiënter met de nieuwe module voor automatisch triggeren bij dossieronderzoek’, waarna ze zich tot de zaal richt: ‘Maar ik ben ook benieuwd hoe jullie leren van de cijfers.’ Een van de aanwezigen reageert door te vertellen hoe ze afdelingen aanspoort om al tijdens de opname aan te geven wanneer een patiënt langer dan verwacht in het ziekenhuis ligt. ‘Want dossieronderzoek is heel waardevol, maar niet alle informatie staat altijd in het dossier.’ ‘De Onverwacht Lange Opnameduur (OLO) en Heropnamenratio zijn sowieso interessante indicatoren om van te leren’, klinkt het elders in de zaal.

270619 DHD Congres Utrecht (19).jpg
270619 DHD Congres Utrecht (160).jpg
270619 DHD Congres Utrecht (141).jpg
270619 DHD Congres Utrecht (164).jpg

           

Na een verdere discussie over de waarde van de (H)SMR heeft Van der Bij een laatste les voor de bezoekers: ‘We hebben het hier over ziekenhuisbrede indicatoren die een richting kunnen geven. Welke richting je kiest, is afhankelijk van je ziekenhuis en vraagstelling. Blijf een onderzoekende houding aannemen en ga met je eigen zorgprofessionals en andere ziekenhuizen in gesprek. Realiseer je dat ook die ene patiënt je achteraf veel kan vertellen over de kwaliteit van zorg.’


Deelsessies: met elkaar in gesprek

Het vormt een mooi voorzetje voor de interactieve deelsessies waar de deelnemers zich na de lunch over verdelen. In elk van die sessies wordt vanuit een bepaalde invalshoek de verloren patiënt gezocht.

270619 DHD Congres Utrecht (90).jpg
270619 DHD Congres Utrecht (109).jpg
​Hoe bepaal je of de werking van een geneesmiddel opweegt tegen de gerelateerde adverse events? Want ook daar gaat het om bij waardegedreven zorg.Hoe kan de Heropnamenratio worden verbeterd zodat de indicator nog sterker bijdraagt aan kwaliteitsverbetering? Deze vraag leverde tal van ideeën op.
270619 DHD Congres Utrecht (114).jpg
270619 DHD Congres Utrecht (125).jpg
​‘De verloren patiënt’ vind je niet via de gebruikelijke kwaliteitsmeldpunten. Welke alternatieve methoden zijn er en wat zijn de ervaringen van de deelnemers daarmee?​De LBZ-data worden onder andere gebruikt voor informatieproducten en gegevensverzoeken. Maar wat kunnen ziekenhuizen zélf nog meer uit de data halen?


De arts van vlees en bloed

Na afloop van een dag waar je het hebt over methoden voor het bewaken van de kwaliteit van zorg is het goed om nog even stil te staan bij waar je het ook alweer allemaal voor doet. Dat is precies wat wetenschapsjournalist Ellen de Visser (Volkskrant) doet met haar column en boek ‘Die ene patiënt’. In de serie, die deze zomer al aan zijn honderdste editie toe is, vertelt steeds weer een andere zorgprofessional over die ene patiënt die hem of haar het meest is bijgebleven.

Het levert inspirerende, veelal emotionele verhalen op, zo illustreert Visser aan de hand van enkele voorbeelden. Zoals die arts die beseft dat hij best mag huilen wanneer een pasgeboren kindje in zijn handen sterft. ‘“Eindelijk wordt de dokter eens niet benoemd als brokkenpiloot, maar komen we positief in beeld. Als mens van vlees en bloed”, vertelde een van hen.’

Vandaag heeft ze een van deze artsen meegenomen op het podium. Intensivist Alex Gosselt: ‘Terwijl ik net een patiënt van midden 50 had verteld dat hij niet meer te redden was, vroeg een van de verpleegkundigen mij of ik een zwangerschapsecho kon uitvoeren. Dat had ik nog nooit gedaan en mijn hoofd stond er al helemaal niet naar. Tot ze vertelde dat het niet voor haar was, maar voor de dochter van de patiënt die ik net het slechte nieuws had gebracht.’


270619 DHD Congres Utrecht (87).jpg